In het komende jaar zal vermoedelijk Kellers boek over het huwelijk aan de beurt zijn. Die veelheid aan boeken kan natuurlijk wantrouwen wekken. Waarom meent Keller dat hij over tal van uiteenlopende thema’s zijn zegje moet doen? Nu kun je gerust met een dosis scepsis Keller lezen en dan ook terechte puntjes van kritiek noteren. Maar belangrijker voor veel lezers zal een zekere verrassing zijn, vanwege de bijzondere leeservaring dat Keller iets op tafel legt waarvan je opkijkt, dat je de ogen opent en behulpzaam is voor leven en geloof in de dagelijkse praktijk.

Optimisme

Verfrissend is ook de positieve overtuiging waarmee Keller het geloof in Christus typeert. Daarin zit een stuk optimisme dat wij in West-Europa vaak wat zijn kwijtgeraakt. In de inleiding van zijn boek wijst hij bijvoorbeeld op de betrouwbaarheid van de evangeliën: die zijn puur geschiedkundig allerminst te beschouwen als sprookjes.

Anderhalve eeuw geleden dachten theologen: die evangeliën zijn láng na Jezus’ tijd geschreven, zo rond het jaar 120, en bevatten waarschijnlijk veel fabeltjes, ofwel vrome fantasie. Maar handschriftenonderzoek in de laatste eeuw heeft duidelijk gemaakt dat de evangeliën al eerder zijn geschreven, waarschijnlijk al in de tijd dat veel ooggetuigen van Jezus’ aardse optreden nog in leven waren. Keller wijst vervolgens op mensen die zich recent bekeerden tot het christelijk geloof, juist omdat hen duidelijk werd dat het christendom een verhaal biedt dat stevig is gefundeerd: niet alleen in gezonde redelijkheid, maar ook in de feitelijke geschiedenis.

Zoals een vaardig schrijver betaamt, heeft Keller zijn boek mooi ingedeeld. Het valt uiteen in twee delen: ‘de koning’ en ‘het kruis’. Beide delen bevatten negen hoofdstukken, van elk zo’n elf of twaalf bladzijden. In het eerste deel legt Keller de focus bij tal van momenten in Jezus’ leven; het gaat dan vooral over de identiteit van Jezus: wie is Hij? In het tweede deel is de aandacht gericht op de weg van Jezus naar Golgotha: wat is het doel van Jezus?

Specifieke passages

In elk hoofdstuk kijkt Keller naar een specifieke passage uit het evangelie van Marcus. Vervolgens mediteert en redeneert hij over deze tekst en probeert hij een brug te slaan naar de levens van zijn lezers, die overigens in eerste instantie zijn toehoorders waren -de hoofdstukken zijn gebaseerd op preken.

Niet voor niets heet het eerste hoofdstuk ‘De dans’. Dat is een belangrijk gezichtspunt in het denken van Keller; hij schreef er al over in In alle redelijkheid. Die dans heeft betrekking op de goddelijke drie-eenheid. Nu is het woord dans in dit verband geen bijbelse aanduiding, maar met behulp van C.S. Lewis betoogt Keller dat je je de drie-eenheid kunt voorstellen als een vreugdevolle en liefderijke dans van drie personen om elkaar. Klinkt een beetje gek natuurlijk, maar het is een beeld

Keller leidt eruit af dat de goddelijke drie-eenheid mensen schiep vanuit een soort surplus van liefde, vrijwillig en vanuit generositeit. De mensheid was niet per se nodig, wat bij een God die alleen maar ‘eenheid’ zou zijn, wel voor de hand zou liggen. De mensheid zou dan het instrument zijn voor de goddelijke glorie. Zo is het niet bij de God die we in Christus kennen, meent Keller, en dat heeft vergaande implicaties: ,,De Vader, de Zoon en de Geest zetten niet zichzelf in het middelpunt; hun wezenlijke kenmerk is wederzijdse, schenkende liefde. (…) als de God die het heelal schiep zó is, dan zindert en barst deze werkelijkheid van levendmakende, heerlijke consequenties voor ons (…) dan draait alles in het leven eigenlijk om liefdesrelaties.”

De New Yorkse predikant kan er enthousiast van worden: de goddelijke schoonheid die ons ten leven riep, bevrijdt ons van egocentrisme, van vervreemding en afgunst. Waar de mens ook maar een beetje deelneemt aan de ‘goddelijke dans’ vindt er vernieuwing plaats. Maar die vernieuwing kan ook pijn doen en haaks staan op onze verlangens. Ook dat is een aspect van de ‘kruistocht’ van de Heer: ,,Als er echt een dans is, dan is er echt een Koning die ons liefheeft zonder dat het moet. En als er echt een smet is die wij niet kunnen wegwassen, dan moet er wel een kruis zijn.”

Schitterend

In de inleiding schrijft Keller dat het leven, de dood en de opstanding van Jezus het ‘centrale ordeningsprincipe in ons eigen leven is’. Hij schrijft: ,,Het is mijn streven om door middel van zijn woorden en daden te laten zien hoe schitterend zijn leven zin geeft aan het onze.”

Keller doet dit door in de sfeer van de -per hoofdstuk -gekozen Bijbelpassages theologische kwesties uiteen te zetten en dan parallellen te zoeken in de concrete menselijke ervaring. Hier toont Keller zich een herder met psychologische know how: hij bespreekt geregeld hoe mensen vastzitten in gevoelens van afgunst, zelfwaardering (vaak juist het gebrek daaraan), egoïsme, onzekerheid, enzovoort. Hij zet uiteen welk patroon hieronder ligt, welke valse oplossingen religies aanreiken -om vervolgens de bevrijding van het bijbelse geloof te benadrukken.

De uitweg uit de menselijke problematiek vindt Keller steeds opnieuw in de liefde van God, die zichtbaar is in de ‘kruistocht’ van Jezus. Dat maakt de boodschap van dit boek tot een hechte eenheid: het cirkelt steeds om dezelfde kern -zonder dat dit oppervlakkigheid of voorspelbaarheid met zich meebrengt.

Keller is overigens een nederig auteur. Hij citeert geregeld schrijvers en denkers die beter het licht gezien hebben dan hijzelf. Dat maakt zijn boek afwisselend: de genoemde C.S. Lewis spreekt geregeld een woordje mee, evenals J.R.R. Tolkien, J.K. Rowling, de theoloog N.T. Wright en de filosoof Cornelius Plantinga.

Kruistocht. Het leven van koning Jezus. Tim Keller. Uitgeverij Van Wijnen, 19,95 euro